FOTOGRAFIE MENNO SABEL

Driehonderd pareltjes. 

Driehonderd pareltjes. Bij de meeste historische collecties die bij mij binnen komen is het niet altijd duidelijk wie de fotograaf is geweest. Laat staan hoe deze man/vrouw eruit zag. Dat is niet vreemd want een collectie zoals deze, die bestaat uit 300 glas-negatieven, is bijna honderd jaar oud. Alleen bij deze collectie is het anders. De fotograaf is namelijk deze man op de foto die poseert met zijn gezin. Het is 21 september 1921. Vermoedelijk is hier gebruik gemaakt van de zelfontspanner. Aan de beelden te oordelen was deze man geen beroeps fotograaf maar het gezin kwam wel uit de hogere kringen. In een tijd dat George Eastman met zijn slogan 'you push the button we do the rest' de wereld al had veroverd met zijn Kodak box-camera met rolfilm, koos deze man voor de veel duurdere variant met glas-negatieven. De negatieven hebben gelatine als bindingslaag en zijn fabrieksmatig gegoten. Ze zijn gekocht bij C.A.P. Ivens & Co in Nijmegen. Deze firma groeide later uit tot een netwerk van fotozaken onder de naam Capi en onze fotograaf was er vaste klant. Zeer punctueel heeft hij alle negatieven genummerd en voorzien van tekst. De nummers en data volgen elkaar in de juiste volgorde op en de negatieven zitten in houten kistjes die ook geleverd zijn door C.A.P. Ivens & Co. Deze man hield van zijn gezin gezien de vele foto's die hij heeft gemaakt van zijn vrouw en kind en de liefdevolle teksten die hij schreef op hoesjes waar de negatieven inzitten. Maar ook de omgeving van Nijmegen, Den Haag en een aantal beelden uit Oostenrijk zitten in de collectie. Amateur fotografie uit vervlogen tijden is altijd bijzonder interessant voor historici en onderzoekers omdat ze een duidelijk beeld geven in het leven van de mensen uit die periode waarin de foto's zijn gemaakt. Zo ook deze collectie. Momenteel is 33% van de collectie gereinigd en zal later in zijn geheel worden gedigitaliseerd. Ik ben heel benieuwd wat voor pareltjes er nog uit deze schatkamer aan beeldmateriaal tevoorschijn komt.

Glasnegatief met schade heeft wonderlijke eigenschappen. 

Glasnegatief met schade heeft wonderlijke eigenschappen. We lezen op het negatieven zakje 'augustus 1922 aan het strand van Noordwijk.' Wanneer een collectie glasnegatieven na tientallen jaren weer uit het cellofaanzakje wordt gehaald dan kun je er vanuit gaan dat het in ieder geval gereinigd moet worden. Verrassend is het vaak om te zien hoe goed van kwaliteit sommige negatieven nog zijn na honderd jaar. Maar het gaat ook wel eens mis. Dit glasnegatief is tijdens de verwerking na de opname niet grondig gespoeld met water. De zilver-zwavel verbindingen van de fixeerresten die nog in de emulsie achtergebleven waren zorgen ervoor dat het beeld wat verbleekt en het negatief een transparante geel/groene waas heeft gekregen. Maar dit soort chemisch verval heeft bij dit glasnegatief een bijzonder effect.

Rond 1854 deed de ambrotypie zijn intrede. Uitgevonden door James Ambro Cutting uit Boston US. In het kort gezegd was dat een variant van het natte collodium-negatief die aan de achterkant was voorzien van een donkere achtergrond. Door deze optische truck werden doorzichtige delen in het negatief donker. De lichte delen bestonden uit de belichte collodium-emulsie. Het resultaat was een positief beeld waarvan de lichte en donkere gedeelte van de opname in overstemming kwam met de gemaakte opname in de studio.

Nou doet zich het merkwaardige feit voor dat een beschadigd negatief zoals boven is beschreven dezelfde eigenschappen heeft als de ambrotypie. De kwaliteit hiervan doet natuurlijk zwaar onder dan die van een ambrotypie, maar dit negatief is daar ook nooit voor bedoeld. Dit negatief is een tussenfase om er later een positief op fotopapier mee af te drukken. In doorzicht op een lichtbakje (linker beeld) is het een negatief, in opzicht met zwarte achtergrond (rechter beeld) gedraagt het zich als een positief. Hetzelfde verschijnsel doet zich ook voor bij zwaar onderbelichte negatieven in de moderne zwart/wit negatief films emulsies. Van de 150 door mij onderzochte negatieven uit deze collectie zijn er 2 die dit verschijnsel hebben. De rest is nog van uitstekende kwaliteit. De collectie is van één fotograaf en hij was een man die duidelijk wist wat hij deed.

Fam Anschutz / glas-negatieven (1924) 

Fam Anschutz / glas-negatieven (1924) Een 30 tal gelantine glas-negatieven verpakt in een modern doosje gaf de aanleiding tot een onderzoek naar de herkomst ervan. Het zijn glas-negatieven in het 9 X 12 cm formaat. De negatieven zijn goed bewaard gebleven waardoor het makkelijk was om er positieven van te maken. Dit is gedaan door middel van contact-drukken in de donkere kamer (chemisch) en door het maken van digitale reproducties. Door herkenningspunten in verschillende beelden, waaronder een huis, straat en een Nederlands weekblad die op een glas-negatief is te zien, blijkt dat deze negatieven gemaakt zijn in Haarlem. Na een oud adres bestand op het internet te hebben geraadpleegd was het niet moeilijk vast te stellen dat de negatieven afkomstig zijn van de familie Anschutz. Het echtpaar Anschutz - Godschalk woonde in Haarlem Noord tot ongeveer 1927. Zij zijn toen verhuist naar de Gedempte Oude Gracht in het centrum van Haarlem. Op een aantal van de negatieven is een baby te zien. Het gezin had twee zonen waarvan de baby op de foto's gezien de datum van hun woonsituatie de eerste zoon moet zijn. Theo Anschutz. Hun tweede zoon Johan Willem George, vernoemd naar zijn vader, werd geboren in 1932 maar toen was het gezin al verhuist naar de Gedempte Oude Gracht. Johan Willem George Anschutz, de vader van de twee zonen en te zien op de afbeelding hiernaast, was een man van goede huize. Hij was geboren op Salatiga (Ned.-Indië) op 17 augustus 1887 en goed opgeleid. Hij werkte eerst op handels kantoren in verschillende landen waarna hij zich met zijn vrouw Wilhelmina Christina Godschalk (geb. 14 januari 1897 te Hatert, Gelderland) voorgoed vestigde in Haarlem. Daar nam hij het makelaarskantoor Droste over en werkte zijn verdere leven als makelaar-taxateur. Deze negatieven zijn inmiddels overgedragen aan de nabestaanden van de fam. Anschutz-Godschalk en de glas-negatieven zijn door hun aangeboden aan het Indisch Familie Archief in Den Haag.

Stuur e-mail



* Invoer verplicht
Website by Tomston